Info

De mooiste dag van je leven een trauma?

Ja, 10 tot 20 procent van de vrouwen vond hun bevallingservaring traumatisch. 
Van alle vrouwen ontwikkelt 1 tot 3 procent een posttraumatische stress stoornis (PTSS) na de bevalling.

Het is enorm belangrijk dat zorgverleners traumatische bevallingservaringen en bevallingsgerelateerde PTSS herkennen, weten wat ze zelf kunnen doen en wanneer (en naar wie) ze kunnen doorverwijzen, én natuurlijk hoe traumatische bevallingservaringen voorkomen kunnen worden.


Hieronder lees je meer!

De tekst is deels afkomstig uit de landelijke Richtlijn ‘Bevallingsgerelateerde PTSS’  Wil je écht alles erover weten? Vragen kunnen stellen en praktische tools in handen krijgen?

Schrijf je dan via deze button in voor een van de cursussen.

Bevallingsgerelateerde PTSS en trauma

Het simpele antwoord is: als de vrouw die bevallen is dat vindt.
De (‘subjectieve’) ervaring van de vrouw is leidend, niet het (‘objectieve’) medische verloop van de bevalling.

Er is regelmatig discussie over wat nu ‘echt’ een trauma is. De DSM-5 is een stuk strenger dan de voorgaande editie, en beschrijft feitelijke of dreigende dood of ernstige verwonding als voorwaarde. Voor de praktijk en met name de vrouwen die dit betreft is dit te rigide en – met name ‘aantasting van de fysieke integriteit’ (wat in DSM-IV nog wel stond) en compleet verlies van controle worden vaak als meest traumatisch beschreven.

Een groep Europese onderzoekers heeft recent een definitie geformuleerd die voor praktijk, onderzoek en beleid goed werkbaar is:
“‘A traumatic childbirth experience refers to a woman’s experience of interactions and/or events directly related to childbirth that caused overwhelming distressing emotions and reactions; leading to short and/ or long-term negative impacts on a woman’s health and wellbeing.’

Voor de praktijk is deze theoretische discussie niet zo relevant. Als een vrouw een heel nare of traumatische ervaring heeft gehad, zeker als ze ook nog eens psychische klachten heeft, dan moet je daar als zorgverlener wat mee.

Gratis Tip 1: Trap niet in de valkuil om te denken dat zorgverleners goed kunnen voorspellen wie een traumatische ervaring heeft gehad. Ook op een medisch zeer gecompliceerde bevalling kan een vrouw positief terugkijken, en sommige bevallingen ‘volgens het boekje’ zijn toch een enorm traumatische ervaring geweest.

Gratis Tip 2: Vraag er naar! ‘Hoe heb je de bevalling ervaren?’ of ‘Hoe kijk je terug op de bevalling? ’

Nachtmerries over de bevalling komen vaak voor, maar vrouwen kunnen ook herbelevingen krijgen bij het zien van een bevalling op televisie, wanneer ze het ziekenhuis voorbijrijden, of wanneer een geur hen doet denken aan de verloskamer. Vrouwen kunnen moeite hebben met slapen omdat zij hyperalert zijn of omdat zij bang zijn in slaap te vallen vanwege terugkerende nachtmerries over de bevalling. Uitingen van vermijding kunnen zijn dat vrouwen geen foto’s van de bevalling kunnen bekijken, kraambezoek bij anderen vermijden, bepaalde televisieprogramma’s niet meer kijken, niet naar het ziekenhuis of de verloskundigenpraktijk durven voor de nacontrole, of geen uitstrijkjes/gynaecologisch onderzoek durven ondergaan. Daarnaast komt angst voor een volgende bevalling frequent voor, met als mogelijk gevolg niet meer zwanger durven worden. Ook wordt geschat dat wereldwijd één tot negen procent van alle indicaties voor een sectio caesarea angst voor de bevalling is.

Een meta-analyse uit 2016 waarbij gegevens over 21.429 vrouwen uit 50 studies werden samengevat benoemde als belangrijkste risicofactoren:

  • Medisch verloop van zwangerschap en bevalling: gecompliceerd beloop bevalling (bijvoorbeeld spoedsectio, kunstverlossing (vacuüm/forceps), fluxus), gecompliceerd beloop zwangerschap (bijvoorbeeld vroeggeboorte, (pre-)eclampsie/HELLP), gecompliceerd beloop neonaat (opname van het kind, perinatale sterfte); Psychische klachten: ernstige angst voor de bevalling, depressie tijdens de zwangerschap of na de bevalling, psychiatrische voorgeschiedenis; Psychosociale factoren: niet goed met stress kunnen omgaan (coping), eerder trauma/PTSS (met name seksueel misbruik / geweld); Ervaring van de bevalling: negatieve ervaring, weinig steun ervaren van zorgverleners, dissociatie tijdens de bevalling.
In de literatuur worden verschillende (negatieve) gevolgen genoemd van een traumatische bevallingservaring, waaronder angst voor een volgende zwangerschap of bevalling, een verzoek tot sectio caesarea in een volgende zwangerschap of kiezen voor minder of andere zorg dan medisch geïndiceerd.

Er is een sterk verband tussen bevallingsgerelateerde PTSS en het ontwikkelen van postpartum depressie. Vaak worden ook problemen in de partnerrelatie gezien, met name gebrek aan steun van de partner.

De onderzoeken over (eventuele problemen met) moeder-kind binding laten geen eenduidig beeld zien. Tegelijkertijd, en dat weten we ook van depressie, is het goed denkbaar dat het moeilijker is voor een moeder om sensitief en responsief te zijn richting haar kind (2 belangrijke aspecten van hechting) als ze zelf psychische klachten heeft.
Van een aantal behandelingen is goed onderzocht hoe en dat ze werken. EMDR is de meest bekende. De landelijke Zorgstandaard Psychotrauma en Stressor-gerelateerde-stoornissen geeft een overzicht van alle bekende, onderzochte en bewezen effectieve interventies.

Bij eye-movement desensitisation and reprocessing zijn er 2 dingen die gelijktijdig plaatsvinden (1) spontane associaties van traumatische beelden en de bijbehorende gevoelens, gedachten en lichamelijke reacties, en (2) snelle oogbewegingen of andere methoden om het werkgeheugen van de persoon te belasten. EMDR vereist geen gedetailleerde beschrijving van de gebeurtenis, gaat niet gepaard met huiswerk. Bij een enkelvoudig trauma (bevalling) bij iemand zonder psychiatische voorgeschiedenis of eerder trauma, zijn meestal maar een paar sessies nodig. Gecertificeerde EMDR therapeuten vind je op ven.nl

De diagnose wordt gesteld door een psycholoog, psychiater of huisarts.
Je kunt als verloskundig zorgverlener natuurlijk vragen naar de verschillende symptomen: herbeleving, vermijding, negatieve gedachten en stemming, en hyperarousal (zie boven).
Heel fijn is dat er ook een aantal gevalideerde screeningsvragenlijsten die in de praktijk goed bruikbaar zijn. Je vindt ze HIER

Veel vrouwen met bevallingsgerelateerde PTSS en traumatische bevallingservaringen krijgen NIET de juiste behandeling en begeleiding.


(1) Vrouwen vinden het moeilijk om over hun nare ervaring te praten. Dat kan je ze niet kwalijk nemen – vermijding is immers een symptoom van PTSS! Soms voelen ze ook niet de ruimte – omdat ze geen kritiek durven uiten, de nacontrole na de bevalling hebben bij iemand die ze helemaal niet kennen, de zorgverlener gehaast is of omdat ze er gewoon (nog) niet aan toe zijn om er over te praten.

(2) Vrouwen schromen zelf om aan de bel te trekken. Ze schamen zich, denken dat ze de enige zijn, of zijn bang dat ze als een slechte moeder worden gezien. Zeker als ze aangeven dat het psychisch niet goed met ze gaat.

(3) Zorgverleners vragen niet naar de bevallingservaring. Omdat ze andere dingen belangrijker vinden (bijv. fysiek herstel of anticonceptie bespreken), omdat ze bang zijn ‘een beerput open te trekken’ als ze er over beginnen, of omdat ze niet zo goed weten wat ze moeten doen als de vrouw aangeeft een heel nare of traumatische ervaring te hebben gehad, en zich misschien zelfs schuldig voelen dan .

(4) Zorgverleners herkennen niet altijd dat er sprake is van PTSS of een traumatische bevallingservaring. Zeker wanneer de vrouw ook somber of angstig is, worden PTSS-klachten vaak verward met een depressie. Met een beetje pech moet je het dan doen met een anti-depressivum en komt de bevallingservaring niet meer aan bod.

Wat doet Beval Beter?

(1) Awareness creëren onder vrouwen en zorgverleners. Over PTSS en traumatische bevallingservaringen, en hoe vaak dit voorkomt. Zodat vrouwen weten dat ze niet de enige zijn en dat er wat aan te doen is.

(2) De kennis en vaardigheden van zorgverleners vergroten zodat ze PTSS herkennen, weten hoe ze het gesprek over bevallingservaringen aan kunnen gaan en naar wie ze kunnen verwijzen.

(3) Zwangere vrouwen op een eerlijke, realistische manier voorbereiden op wat ze kunnen verwachten tijdens de bevalling. Tools in handen geven hoe ze het verloop van de bevalling maximaal positief kunnen beïnvloeden. Om regie te nemen en te houden.

(4) Praktische handvaten bieden aan vrouwen voor wie de bevalling een traumatische ervaring was.

Wat kan ik als verloskundig zorgverlener doen?

Een hele hoop!

In de cursussen en trainingen komt het allemaal aan bod.

Masterclass Bevallingsgerelateerde PTSS en trauma: ALLES over dit onderwerp! Een hele dag (dwz, van 10 tot 16 uur) alles over screening, preventie, begeleiding en nog veel meer. Je gaat naar huis met een bulk kennis én heel veel tips & tricks die je direct in de praktijk kunt brengen. 
 
Het evidence-based Geboorteplan: de BevalKaart: Realistische en eerlijke voorbereiding zijn cruciaal, net als een goed bevalplan. Dus niet zo’n invulformulier, en ook geen document van 5 pagina’s. Wat dan wel? Werken met hét evidence-based Geboorteplan leer je in deze cursus.

Preventie van traumatische bevallingservaringen: wat kun je TIJDENS de bevalling doen, om bij te dragen aan een positieve ervaring. Alles over communicatie, regie, veiligheid, taalgebruik en informed consent.

Begeleiden van vrouwen met een traumatische bevallingservaring: Nazorg en begeleiding ná een traumatische bevallingservaring (met of zonder PTSS) klachten is enorm belangrijk. De Do’s en Don’ts en heel veel praktische tips komen aan bod in deze cursus.

Zwanger na eerder trauma: Optimaal begeleiden:  Hoe kan je vrouwen met een eerdere traumatische bevallingservaring optimaal begeleiden in een volgende zwangerschap? Tips & tricks voor angstreductie en bijdragen aan vertrouwen leer je in deze workshop.
 
Mini-cursus Maternal Mental Health (e-learning): PTSS is natuurlijk niet de enige aandoening die vrouwen kunnen krijgen na de bevalling, ook andere psychische klachten kunnen een grote impact hebben op moeder, partner en (ongeboren) kind. In deze e-learning komen de meest voorkomende psychische problemen rond de zwangerschap aan bod.

Wil je gewoon
ALLES weten over dit onderwerp?

Schrijf je dan in voor de volgende Masterclass
Bevallingsgerelateerde PTSS en Trauma.
© 2021 Beval Beter